Her çocuğun akıllı ve makul ebeveynler tarafından terbiye edilme hakkı vardır. Bir ebeveyn kontrol ve disiplini çocuğa rehber olmak için kullanır. Doğası gereği insanoğlu kötüye doğru temayül gösterir. Allah Kur’an-ı Kerim’de buyuruyor ki:
“Çünkü nefis aşırı şekilde kötülüğü emreder, Rab’bim koruyup acımış başka. Şüphesiz Rab’bim çok bağışlayan, pek esirgeyendir.” (Yusuf Suresi, Ayet 53)
Disiplin olmazsa, insan yanlışa meyleder. Özellikle bir çocuk bir yetişkinin aklı ve olgunluğu eksikse bu gibi eğilimlere yatkındır. Nefsin sesine uymak çok kolay ve hoştur. Doğruyu ahlaken ve mantıken takip etmek sıkı bir irade gerektirir. Çocuk bunu otomatik olarak kazanmaz, ancak disiplinle geliştirilebilir.
İslam’da disiplin ve kontrol diktatörlükle aynı anlamda değildir. İyi ebeveynler çocuğun yaşı ve anlayışını, içinde bulunduğu durumu ve diğer faktörleri hesaba katarlar. Kurallar da buna göre konulur.
Bazen çocuğun istekleri hesaba katılır ve uzlaşma sağlanır. Kurallara harfi, harfine uymadan ziyade bir takım esneklikler bulunur. Ancak, şüphe yok ki, İslam, ebeveynlerden kontrolü bırakmamasını, çocukların ne istiyorsan yap tutumundan ziyade, adab-ı muaşeret kurallarına uymasını sağlamasını beklemektedir.

Disiplinin Avantajları

Fiziki ve Ahlaki Tehlikeden Uzak Olma
Disiplinsiz bir çocuk her isteğini yapmada özgürdür. Küçük yaşta bu durum çoğunlukla fiziksel zararla sonuçlanabilir. Büyüdükçe, davranışlarındaki umursamaz tutum ahlaki tehlikelerle sonuçlanabilir. Disiplin ve kontrol çocuğun istenmedik ve hoş olmayan ortamlara düşmemesi için ona yardımcı olur.
Yanlış Etkileri Engeller
Çocuk genel olarak saftır ve başkaları, özellikle de akranları ne derse ona inanır. Kontrolsüz çocuk yanlış arkadaşlar edinebilir, yanlış faaliyetlere dahil olabilir ve genellikle de ebeveynlerinden farklı ahlaka ve değerlere bürünmeye başlar.
Başarılı Olma Şansı
Disiplin altında tutulan çocuğun diğer çocuklara göre daha fazla başarı şansı vardır. Okulda daha başarılı olabilir, daha olgun ve zekidir ve iyi alışkanlıklara alışkındır. Kendisinin Sevildiğini ve Güvende Olduğunu Hisseder
Evde disiplin eksikliği genelde ebeveynlerin ilgi eksikliği olarak düşünülür. Bu da sevgi eksikliği ya da zaman ayıramama yüzünden olur. Bunların her ikisi de çocuk için zararlıdır. Ne kadar sevilmese de, disiplin ebeveynlerin ilgi ve sevgi göstergesidir. Beraberinde güvenlik ve aitlik duygusunu getirir.
Neyi Kontrol Edelim?
Birçok ebeveyn kontrolün gerekli olduğuna inanır, ancak neyin kontrol edileceği konusunda emin değildir. Çocuğun hayatının ne kadarı ebeveynler tarafından kontrol edilmelidir? Aşağıdaki konular ebeveynler tarafından düzenlenmesi gereken bazı önemli noktalardır:
Dışarı Çıkma
Çocuk büyüdükçe, arkadaşlarıyla sık, sık dışarı çıkmak ister. Ebeveyn çocuğun nereye gittiği, kiminle gittiği ve ne kadar süreliğine gittiği konusunda kontrolü tamamen elinde tutmalıdır. Çocuğa istediği zaman, istediği yere gitmesi için izin vermek kesinlikle sıkıntıya davetiye çıkaracaktır.
Arkadaşlar
İslam’da arkadaş etkisi üzerine çok fazla vurgu yapılmıştır. Peygamber efendimiz (SAV) buyuruyor ki: Kişi dostunun dini üzeridir.
İyi arkadaşlar karakterin oluşumunda büyük fark oluşturur. Bu nedenle bir ebeveyn çocuğunun arkadaşları konusunda titiz olmak zorundadır. Gevşek ahlaka sahip, kötü lisan konuşan biriyle sürekli arkadaş olmak çocuğu yıpratacaktır.
Çok sık telefon görüşmeleri, başkasının evinde yatma gibi çok yakın bağlantılar konusunda onu caydırmaya çalışın. Tüm alanlarda ılımlı olmak ilerleme için gereklidir. Çocuğun arkadaş edinmesi gereklidir ancak ebeveynlerin de çocuklarının kimlerle arkadaşlık yaptığını bilmesi gerekir.
Dil
Dilin, en büyük iyiliğin ve en büyük kötülüğün kaynağı olduğu ifade edilir. Ebeveynler çocuğun kullandığı dili kontrol etmelidir. Küfür ve yemin kelimeleri tamamen yasaklanmalıdır.
Bazı çocuklar okuldan değişik ve tuhaf konuşma biçimleri öğrenirler. Bu kelimeler illaki kötü kelimeler olmayabilir. Ancak bunlar kaçınılması gereken bir tutumun işaretleridir. Örneğin, “kim takar”, “defol git”, “Toz ol” gibi ifadeler bir yerden diğerine değişiklik gösterir ancak genel olarak günümüz genç nesillerinin kullandığı belirgin ifadelerdir. Ebeveynler çocuklarına bu tür ifadelerden kaçınması gerektiğini, çünkü bunların iyi bir Müslümanın onur ve karakterine uygun olmadığını öğretmelidir.
Zaman
Hiçbir çocuk ebeveynleri tarafından belirlenen katı bir program takip etmeye zorlanamaz. Bu gerçekçi değildir. Ancak, diğer taraftan da boşa geçirilen zaman miktarını da kontrol etmek gerekir. İstedikleri kadar televizyon izlemelerine ve bilgisayar oyunu oynamalarına izin verilemez. Çocukların bu zamanlarda örneğin iyi bir hobiye ya da spora başlamak, bilgisayar programları öğrenmek, faydalı web-sitelerine erişim sağlama gibi daha yararlı şeyler yapması teşvik edilmelidir. Hangisinin kendi çocukları için daha yararlı olduğuna kalmak ebeveynlere bağlıdır.
Davranış
Her ebeveyn çocuklarına iyi huylar aşılamak zorunda olduğunu bilmesine rağmen, pek çok çocuk hala istenmeyen davranışları sürdürmektedir. Kaba davranış, başkalarından bir şeyler isteme, büyüklerine bağırma, camide ya da başkalarının evinde saygısız davranma gibi davranışlar hoş görülmemesi gereken davranış örnekleridir. Uyarı yapıldıktan sonra bile bu tür davranışlar görüldüğünde ise, çocuk uygun bir şekilde cezalandırılmalıdır. Çocuğa, bedelini ödemeden geçemeyeceği bir takım sınırların bulunduğu açık bir şekilde ifade edilmelidir. Bu türden disiplin çocuğun kendini kontrol etmesine yardımcı olur.

Bazı Önemli Noktalar

  1. Ebeveynler, çocuğu disiplin altına alırken diktatör olmaktan kaçınmalıdır. Bir kural “Ben öyle istiyorum”dan dolayı değil, bunun doğru olduğu için uyulmalıdır. Tüm disiplinin temeli güvenlik ve çocuğun gelişimidir. Çocuğunuza neden kural koyduğunuzu ve onu bir takım kurallara uymaya zorladığınız konusunda sık, sık konuşun. Ona önemli karakterlerin hikâyeleriyle, kitaplar ve sözel anlatımla ilham verin. Çocuğunuzun sizden korkmasına izin vermeyin. Onunla hemfikir olmadığınız durumlarda zaman, zaman kendisini ifade etmesine izin verin. Onu dinleyin ve daha sonra neden bu durumun düzeltilmesi gerektiğini açıklayın.
  2. Disiplin uygularken kendinizi kontrol edin. Ebeveynler bazen disiplin uygularken ileriye gidebilirler. Her zaman uygulanan katı kurallarla ev bazen askeri bir kamp haline gelmektedir. Ebeveynlerin disiplin uygulamalarını nezaketle ve sevgiyle yapmaları tavsiye olunur. Sert öfke ifadeleri disiplin değildir. Fiziksel güç ve azarlamadan kaçınılmalıdır. Ebeveynler neyin gerekli olduğunu konferans gibi uzatmadan ve eski sorunları çağrıştırmadan söylemelidir. Bu şekilde çocuk, yeni bir konferans daha fikriyle omuz silkmeden durumu daha fazla ciddiye alacaktır. Sert disiplin aynı zamanda çocukta ümitsizliğe de neden olabilir. Kendisinden beklenen davranışı asla elde edemeyeceğini varsayacaktır. Bu durum beklentiler pratik ve uygun olmadığında ortaya çıkar.
  3. Bir hata yapıldığında, çocuğun bunu düzeltmesine fırsat verin. Özür dilesin ve gerektiğinde verilen cezayı çeksin. Bu cezanın içinde ayrıcalıkları kaybetme, yazı yazma, dışarı çıkmama, fazladan iş yaptırma gibi şeyler olabilir. Çocuğun yanlış davranışları yönelmesini engellemek için değişik ceza biçimleri kullanılabilir. Ancak bu ceza uygulandıktan sonra, ebeveynler çocuğa kızmaya, onunla normal şekilde konuşmayı reddetmeye devam etmemelidir. Bu sinirli durumdan hemen kurtulup, çocukla dost olmanın yolunu bulmalıdır. Uzun süre devam eden öfkeler çocukta üzüntüye, bazen de alınganlığa neden olabilir.
  4. Çocuğa iç kontrolü öğretin. Ebeveyn kontrolü dış kontroldür. Bu iyi ve gerekli bir kontroldür. Ancak çocuğun kendini disipline etmesi daha iyidir. Ebeveynleri yanında olmadığında uygun olmayan durumlarda kendisini frenleyebilmelidir.

Güzel Sözler

Çocuğuna iyi davranarak dürüstlük öğretmede yardımcı olana, ona destek olana ve onu eğitene Allah (CC) mağfiret etsin. (Hazreti Ali (RA).
Hazreti Lokman oğluna şöyle tavsiyede bulunuyor: Oğul! daha küçükken edepli olursan büyüdüğünde faydasını görürsün. Her kim iyi ahlaka değer verirse, ona önem verir. Her kim ona önem verirse, onu öğrenme zahmetine girer. Her kim onu öğrenme zahmetine girerse, onu araştırma mücadelesi verir. Her kim onu araştırma mücadelesi verirse bundan fayda görür.
Ey oğul! Kendi vazifelerini yerine getirmeye alış. Başkalarından gelen zorluklara da sabret. Eğer bu dünyada şerefli olmak istiyorsan, yalan konuşanlardan ümidini kes. Unutma ki, Peygamberler ve Hikmet sahipleri hale bunlardan ümit keserek gelmiştir. bunlardan ümit keserek yücelmişlerdir.

* Al-İslam.org sitesinden alınmıştır.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz