Ana Sayfa Milli Şuur 55. Sayı GERAGOJİ : YAŞLILAR VE YAŞLI EĞİTİMİ

GERAGOJİ : YAŞLILAR VE YAŞLI EĞİTİMİ

Bir ülkede yaşlıların herkes gibi eşit vatandaş olarak yaşayabilmesi, kendilerine eşit sosyal hakların verilmesi ile mümkündür. Ortalama ömrün uzadığı bir çağda yaşlıların sürekli olarak eğitim alma hakkı da sosyal hakların bir parçasıdır.

66
0

Eğitim denince her nedense aklımıza çoğu zaman çocuklar ve gençler gelir. Hâlbuki eğitim, Peygamberimizin (sav) güzel ve anlamlı tespitleriyle ister erkek isterse kadın olsun, beşikten mezara kadar devam etmesi gereken bir bilgi edinme sürecidir. Biz buna bugün hayat boyu öğrenme veya eğitim diyoruz.

Eğitim, genel manada her yaştan ve alandan insan topluluklarının planlı, sistemli ve örgütlü bir biçimde öğretim ve eğitimlerini ele alan bir bilim dalıdır. Dar manada eğitim (pedagoji), çocuğun eğitimini, terbiyesini ve sosyalleşmesini konu alan disiplindir. Çocukların sağlıklı ortamda zihnî ve fiziki yeteneklerini modern eğitim vasıtalarıyla geliştirerek onların şahsiyet kazanmalarını, sosyalleşmelerini yani topluma uyum sağlamalarını temel hedef olarak alan bilim dalıdır.

Eğitimin bütüncül gayesi, eğer çeşitli beceri ve hevesleri olan fertleri basiret, cesaret, itidal ve adalet gibi faziletlerle donatmak ise eğitimin sürdürebilirliği şarttır. Bu da hayatın her safhasını yaşayan bütün insanları içine almakla ancak mümkündür. Mademki eğitimin asıl hedefi, toplum fertlerinin birbirlerinin dilinden anlamalarını sağlamak ve iyilik düşüncesini hazmetmiş ideal bir millet inşa etmektir, o hâlde toplumun içinde yer alan erkek kadın, genç yaşlı ayrımı yapmaksızın herkesin eğitimin hedef kitlesi olarak hedeflenmesi bir zarurettir.

“Ortalama ömrün uzadığı bir çağda yaşlıların sürekli olarak eğitim alma hakkı da sosyal hakların bir parçasıdır.”

Bu bağlamda eğitimi, sosyal gruplar açısından ele alırsak elbette ilk önce çocuk eğitimine yani pedagojiye vurgu yapmalıyız. Ancak hayat boyu eğitim sürecinde yetişkinler de bunun bir parçasıdır. Ömrün son merhalesine girmiş olan yaşlıların da eğitimden nasibini alması, bilim çağı ile eş anlamlı hâle gelen modern dünyada artık kaçınılmazdır.

Eğitim bilimleri, yetişkinlerin eğitimi ile ilgilenen teorik ve uygulamaya dönük bilim dalını, androgoji olarak tanımlamaktadır. Yaşlılar eğitimi yani geragoji, yaşlılık döneminde toplumsal sorunları ve yaşlılık hâlinde eğitim konularını ve imkânlarını ele alan teorik ve uygulamalı özel bir bilim dalıdır.

Yaşlıların Eğitimden Yararlanma Hakkı: Geragojik Bir Açılım

Yaşlanma sürecinde olan insanları eğitim ve öğretim yoluyla yaşlılığa hazırlamaya yönelik bilimsel ve kültürel etkinliklerin bir başka adı olan gerontagoji kavramı ilk kez Alman filozof ve eğitimci olan Prof. Dr. Otto Friedrich Bollnow (1903-1991) tarafından 1962 yılında geliştirilmiştir.

Alman psikolog Prof. Dr. Hilarion Gottfried Petzoldise gerontagoji kavramından yola çıkarak yaşlıların da bizzat eğitim ve öğretim haklarından yararlanması gerektiğinin altını çizmiş ve geragoji kavramını ortaya atmıştır. Buna göre geragoji, yaşlıların eğitimidir yani yaşlılara yönelik olarak hazırlanan ve yaşlıların istifade ettiği bütün eğitim modülleridir. Dolayısıyla yaşlılar ile ilgili eğitim yapısını şimdilik ikiye ayırmamız mümkündür:

  1. Yaşlılığa Hazırlık Eğitimi (Gerontagoji): Henüz yaşlanmamış ama yaşlanma sürecinde olan yetişkinlere yönelik eğitim programında genelde yaşlılık durumunda doğabilecek psikososyal ve fizyolojik değişimler ele alınmakta ve yaşlılık dönemine yönelik uyuma dair bilgi ve tavsiyeler sunulmaktadır. Bu eğitim programlarında ayrıca emeklilik sonrası sosyoekonomik hayat şartlarına yönelik yeni görev, sorumluluk ve haklar da yer almaktadır. Koruyucu hekimlik kapsamında her türlü olası musibete karşı bir ön bilgilendirme sayesinde kişilerin, yaşlılık hâlinde sadece kronik hastalıklara karşı tedbirli ve bilinçli olmaları sağlanmamaktadır. Aynı zamanda ileride gayri ihtiyari olarak ortaya çıkacak rol ve statü kaybına bağlı olarak duygusal bozuklukların ve manevî boşlukların yaşanmaması ve hayat kalitesinin korunması için, kendilerine önemli bilgiler de sunulmaktadır.
  2. Yaşlı Eğitimi (Geragoji): Yaşlı eğitiminde emekliliğe ayrılmış yaşlılara özel olarak hazırlanmış eğitim programlarıyla yaşlıların hayata bağlılıkları korunmak ve artırılmak istenmektedir. Bu kapsamda “yaşlılar için bilgisayar kursları”, yaşlılar için mesleki tekâmül kursları” ve “yaşlılar için kültür ve bilgi odaklı seyahat programları” gibi değişik bilimsel etkinlikler düzenlenmektedir. Yaşlı eğitiminin gayesi, bilgilendirme yoluyla yaşlıların öz güvenini ve şahsi sorumluluk duygularını güçlendirmek, öz saygılarını korumalarına yönelik manevi bilinci ve kendini değerli görme hissini geliştirmektir.

Yaşlı eğitiminin muhatapları, her ne kadar yaşlılar ise de yaşlı eğitimin müfredatı yine de yaşlıların kendi içindeki değişik ihtiyaç ve taleplerine bağlı olarak çoğu zaman değişik olabilmektedir. Bu durum, hayatın 3. ve 4. safhada olan yaşlılar için özellikle geçerlidir. Hayatının 3. safhasını yaşayan nispeten genç yaşlılar, çalışma hayatından yeni ayrılmış emeklilerden oluşmaktadır. 3. safhaya mensup olanların zihnî ve fiziki gücü hâlen yeterli seviyede olması hasebiyle aktif yaşlılar olarak tanımlamak mümkündür. 4. safhaya ulaşmış olan ileri yaşlılarda ise belirgin bir düzeyde zihnî ve fiziki kayıp söz konusu olduğundan dolayı aktivite ve etkinlik imkânları nispeten daralabilmektedir. Bu doğrultuda yaşlı eğitimi, özel bir sosyal gruba ve hatta şahsa özel bir proje olarak görülebileceği gibi toplum yararına olan genel bir eğitim ve dayanışma faaliyetidir.

Bu iki perspektiften baktığımızda yaşlı eğitiminde birbiriyle bağlantılı dört türden veya tipolojiden bahsedebiliriz:

  1. Sosyal – Duygusal Tip: Eğitim programlarına katılan yaşlıların birbirleriyle kaynaşmalarını sağlayan sosyal aktivite odaklı eğitim.
  2. Dayanışma İçerikli ve Amma Menfaatine Uygun Tip: Yaşlıların kamu veya özel kuruluşlarda gönüllü olarak görev almalarını sağlayan eğitim.
  3. Kendini Bilgi Yönden Tamamlamaya Yönelik Tip: Yaşlıların eğitim hakkından yararlanmalarını, kendilerini sosyokültürel yönden geliştirme ihtiyaç ve taleplerini yerine getirmeyi sağlayan eğitim.
  4. Faydacı ve Amaç Odaklı Tip: Rasyonel ekonomik kaygıları giderme, maddi güvence elde etme, iş ve meslek anlamında kendini geliştirme gibi ihtiyaç ve taleplerden doğan eğitim.

Her yaşta insan, yeni bilgiler elde etme ihtiyacı duyar. Yeni şeyler öğrenme arzusu, alışkanlığı ve etkililiği, hem kişinin bununla ilgili olarak belirli bir eğitimi talep etmesine hem de bu talepleri karşılayacak etkin bir eğitim sisteminin varlığına bağlıdır. Dolayısıyla bir ülkenin eğitim sisteminin de yaşlı eğitim ihtiyacını karşılayacak esnek bir yapıda olması gerekmektedir. Yaşlı eğitim modelinin yapılanmasında ve yaşlılara sunulan/sunulacak olan eğitim programlarında yaşlıların heterojen özellikleri, farklı ihtiyaç ve talepleri de dikkate alınmalıdır.
Bir ülkede yaşlıların herkes gibi eşit vatandaş olarak yaşayabilmesi, kendilerine eşit sosyal hakların verilmesi ile mümkündür. Ortalama ömrün uzadığı bir çağda yaşlıların sürekli olarak eğitim alma hakkı da sosyal hakların bir parçasıdır. Eğitimli bir toplum, manevi oluşumun temeli, sosyal barışın teminatı, kültürel gelişmenin ve iktisadi kalkınmanın bir aracıdır.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz